Thuế và Chính trị
Hệ thống thuế nào tốt hơn?
Không có hệ thống thuế nào là hoàn hảo. Mỗi quốc gia phải lựa chọn cách đánh thuế dựa trên giá trị mà quốc gia đó theo đuổi. Đó là lý do tại sao có những quốc gia như Đức sẽ đánh thuế để tái phân phối lại thu nhập, trong khi có những quốc gia như Mỹ sẽ đánh thuế để kích thích khả năng làm giàu.
Hậu quả của các loại thuế khác nhau
Thuế gián tiếp và khoảng cách giàu nghèo
Khi một nhà nước thu nhiều thuế gián tiếp (như VAT), thuế được áp dụng với một tỷ lệ giống nhau cho tất cả mọi người. Điều này có vẻ công bằng, nhưng thực chất lại làm người có thu nhập thấp phải chịu gánh nặng lớn hơn theo tỷ lệ thu nhập.
Ví dụ: Bạn A kiếm 5 triệu/tháng và bạn B kiếm 50 triệu/tháng. Cả hai cùng mua một món hàng và trả 500.000 đồng tiền VAT. Khoản thuế này chiếm 10% thu nhập của bạn A, nhưng chỉ chiếm 1% thu nhập của bạn B. Về lâu dài, điều này làm giảm khả năng tích lũy của tầng lớp lao động và mở rộng khoảng cách giàu nghèo.
Thuế trực tiếp và sự công bằng
Ngược lại, thuế trực tiếp (như thuế thu nhập cá nhân lũy tiến) giúp phân chia gánh nặng công bằng hơn: ai có nhiều đóng nhiều, ai có ít đóng ít. Điều này giúp giảm khoảng cách giàu nghèo và bảo vệ người có thu nhập thấp.
Điều này không "bất công" với người giàu, bởi chính họ cũng được hưởng lợi từ một xã hội ổn định, an toàn, có hạ tầng tốt, nguồn nhân lực chất lượng và thị trường tiêu dùng rộng lớn hơn.
Lời nguyền tài nguyên (Resource Curse)
Nếu một nhà nước phụ thuộc vào nguồn thu từ thuế của người dân, họ thường có xu hướng minh bạch và có trách nhiệm giải trình hơn. Khẩu hiệu lịch sử "No taxation without representation" (Không đánh thuế nếu không có đại diện) phản ánh mối quan hệ này.
Ngược lại, nếu nhà nước có nguồn thu lớn từ tài nguyên thiên nhiên (dầu mỏ, khoáng sản) hoặc viện trợ nước ngoài, họ sẽ ít phụ thuộc vào người dân hơn. Điều này làm giảm áp lực phải minh bạch và có trách nhiệm, vì người dân ít có cảm giác "mình đang nộp thuế" và quyền lực đòi hỏi của họ yếu đi.
Đây là lý do tại sao việc một quốc gia có cơ cấu thuế phụ thuộc vào người dân thường là một dấu hiệu tốt cho sự phát triển của một nền dân chủ lành mạnh.