Thuế và Minh bạch
Tại sao cần minh bạch?
Thiếu minh bạch từ phía cơ quan quản lý có nghĩa là người dân không biết hoặc không thể giám sát được cách thu, kiểm tra, và sử dụng tiền thuế.
Hệ quả của việc thiếu minh bạch là sự xói mòn lòng tin, dẫn đến tình trạng thất thoát ngân sách công và làm gia tăng mong muốn trốn tránh hoặc thậm chí trốn thuế hoàn toàn.
Ngược lại, khi người dân tham gia vào việc giám sát, họ có thể thúc đẩy sự minh bạch trên tinh thần xây dựng một xã hội dân sự vững mạnh.
Làm sao để có minh bạch?
1. Cung cấp thông tin dễ tiếp cận
Thông tin về nghĩa vụ thuế, tổng doanh thu, và cách chi tiêu ngân sách phải được công khai và dễ hiểu. Điều này bao gồm việc truyền đạt ngôn ngữ pháp lý phức tạp thành những nội dung đơn giản, liên quan trực tiếp đến trải nghiệm hàng ngày của người dân.
Người dân không chỉ muốn nhận thông tin một chiều, mà còn muốn có không gian để đối thoại và tương tác với các quan chức thuế và chính phủ.
2. Tạo ra các diễn đàn có sự tham gia của người dân
Cần có các diễn đàn để người dân giải quyết các vấn đề ở cấp địa phương, với cam kết an toàn, bảo mật và ghi nhận ý kiến đóng góp từ cơ quan chính phủ. Các diễn đàn này hiệu quả nhất khi cho phép ẩn danh và khi chính phủ thể hiện sự lắng nghe và đáp ứng các mối quan tâm của công dân.
Ở quy mô nhỏ tại địa phương, việc hợp tác với các tổ chức xã hội dân sự có thể giúp thúc đẩy niềm tin, đối thoại và chia sẻ kiến thức.
3. Cải cách thể chế để thể hiện rõ quy mô tài khóa
Theo chuyên gia Swift (2006), một cấu trúc thuế chuẩn cần được thể chế hóa bằng luật và phải minh bạch. Các khoản thu từ cấu trúc này cần được định lượng và công bố.
Ví dụ, các khoản chi tiêu thuế (tax expenditure)—tức là các khoản miễn, giảm thuế cho một số đối tượng nhất định—cần được tính vào tổng chi tiêu của chính phủ. Hiện nay, các khoản này thường chỉ được liệt kê trong báo cáo riêng, làm cho quy mô thực sự của chi tiêu công bị che lấp. Chỉ khi tất cả các cấu phần ngân sách (doanh thu thực tế, chi tiêu thuế, chi tiêu trực tiếp) được công bố cùng nhau, hệ thống ngân sách mới thực sự minh bạch.