Chuyển tới nội dung chính

Bạn đang đóng thuế gì?

Bạn có biết?

Mỗi khi bạn mua một ly trà sữa, một chiếc bánh mì, hay thậm chí một cốc cà phê - bạn đang đóng thuế. Không tin? Đọc tiếp để khám phá!

Muốn trải nghiệm trực tiếp?

Theo dõi câu chuyện của một sinh viên khám phá thuế qua cuộc sống hàng ngày.

Hành trình khám phá thuế

Thuế là gì?​

Thuế là khoản tiền bắt buộc mà Nhà nước thu từ cá nhân và tổ chức. Khác với việc bạn tự nguyện chi tiêu cho hàng hóa hay dịch vụ, thuế không đi kèm quyền nhận trực tiếp một dịch vụ hay hàng hóa cụ thể từ Nhà nước.

Hai đặc điểm then chốt của thuế:​

  1. Tính bắt buộc: Nhà nước có quyền lực pháp lý buộc cá nhân, doanh nghiệp phải nộp thuế theo luật.

  2. Không gắn với quyền lợi trực tiếp: Khi đóng thuế, bạn không được "mua" một dịch vụ cụ thể; thay vào đó, Nhà nước dùng ngân sách để cung cấp dịch vụ công, phúc lợi, an ninh, hạ tầng... cho cộng đồng.

→Ví dụ: Xem sinh viên mua bánh mì và phát hiện thuế VAT ẩn trong giá→

Bạn đang đóng thuế mỗi ngày​

Hãy thử một thí nghiệm nhỏ:

25.000đồng
Thuế VAT (10%):
2.273 đồng

Giải thích: Khi bạn mua một món hàng giá 25.000 đồng, bạn đang đóng khoảng 2.273 đồng thuế VAT (thuế giá trị gia tăng). Con số này ẩn trong giá bán - bạn không thấy nó trên tờ tiền, nhưng nó đã được tính vào rồi!

💡 Di chuột vào số để kéo thay đổi giá trị.

Những thứ bạn mua mỗi ngày có thuế VAT:​

  • ✓ Đồ ăn (bánh mì, cơm, phở...)
  • ✓ Quần áo, giày dép
  • ✓ Thẻ cào điện thoại
  • ✓ Trà sữa, cà phê
  • ✓ Mỹ phẩm, đồ dùng cá nhân
  • ✓ Xăng dầu (còn có thêm thuế môi trường!)
Tiền thuế đi đâu?

Tiền thuế VAT bạn đóng sẽ đi vào ngân sách nhà nước và được sử dụng cho:

  • 🛣️ Đường xá, cầu, đèn đường
  • 🏥 Bệnh viện công, vaccine
  • 🏫 Trường học, lương giáo viên
  • 👮 Công an, quân đội, cứu hỏa
  • 🌳 Công viên, xử lý rác, môi trường

Phân loại thuế: Trực tiếp vs Gián thu​

Có thể có nhiều loại thuế với nhiều tên khác nhau, nhưng nếu phân loại đơn giản thì có 2 loại chính:

1. Thuế gián thu (Indirect Taxes)​

Định nghĩa: Thuế đánh vào giá trị hàng hóa, dịch vụ. Người bán thu hộ, người mua chịu thuế.

Ví dụ:

  • Thuế VAT (10%)
  • Thuế tiêu thụ đặc biệt (rượu, bia, thuốc lá...)
  • Thuế xuất nhập khẩu
  • Thuế môi trường (xăng dầu, than...)

Đặc điểm: Mọi người đóng cùng tỷ lệ % bất kể giàu hay nghèo.

→Ví dụ: Xem so sánh người giàu và nghèo cùng mua bánh mì - ai chịu gánh nặng nặng hơn?→

2. Thuế trực tiếp (Direct Taxes)​

Định nghĩa: Thuế đánh trực tiếp lên thu nhập, lợi nhuận, tài sản. Người nộp thuế chính là người chịu thuế.

Ví dụ:

  • Thuế thu nhập cá nhân (TNCN)
  • Thuế thu nhập doanh nghiệp (CIT)
  • Thuế tài sản, đất đai
  • Thuế thừa kế, quà tặng (chưa áp dụng rộng)

Đặc điểm: Ai kiếm nhiều đóng nhiều - theo tỷ lệ lũy tiến (5%-35%).

So sánh: Ai chịu gánh nặng thuế nặng hơn?​

Hãy xem một ví dụ cụ thể về thuế gián thu (VAT):

Người A (thu nhập 5 triệu/tháng)
25.000đồng

Thuế VAT (10%): 2.273 đồng

Tỷ lệ trên thu nhập tháng: 0.045%

vs
Người B (thu nhập 50 triệu/tháng)
25.000đồng

Thuế VAT (10%): 2.273 đồng

Tỷ lệ trên thu nhập tháng: 0.005%

Vấn đề công bằng

Đây là lý do tại sao nhiều người cho rằng thuế gián thu (như VAT) không công bằng. Người giàu và người nghèo đóng cùng tỷ lệ %, nhưng tác động lên cuộc sống hoàn toàn khác nhau.

Vậy có cách nào công bằng hơn không? → Có! Đó là thuế trực tiếp với hệ thống lũy tiến.

Ai thực sự đóng thuế?​

Câu trả lời ngắn gọn: BẠN!​

Cho dù là thuế trực tiếp hay gián thu, người dân cuối cùng là người chịu thuế.

Thuế trực tiếp:​

  • Bạn kiếm 15 triệu/tháng → Công ty khấu trừ thuế TNCN trước khi trả lương
  • Bạn nhận về lương "sau thuế" (net salary)
  • → Người chịu thuế: BẠN

Thuế gián thu:​

  • Bạn mua cà phê 45.000 đồng → trong đó có ~4.091 đồng thuế VAT
  • Quán cà phê chỉ "thu hộ" và nộp cho nhà nước
  • → Người chịu thuế: BẠN
Điểm then chốt

Dù doanh nghiệp là bên "nộp" thuế, nhưng chi phí thuế cuối cùng đều chuyển gánh sang người tiêu dùng (qua giá bán cao hơn) hoặc người lao động (qua lương thấp hơn).

→Ví dụ: Xem sinh viên tìm hiểu chi tiết về thuế VAT và cách nó ảnh hưởng→

Nguồn tham khảo​